در تصویری که از میدان حسنآباد رو به شمال و کوههای البرز ثبت شده است، نشانهای از ایستگاه فعلی آتشنشانی دیده نمیشود؛ به جای آن، محوطهای مشجر و محصور در نرده و یک دروازه ورودی به چشم میآید. این جزئیات تصویری، نقطه آغازی برای مرور یکی از لایههای کمترشناختهشده تاریخ این محله است.
بر پایه روایتهای تهرانپژوهی، پیش از تأسیس ایستگاه آتشنشانی در این محدوده، محل فعلی ایستگاه گورستانی به نام حسنآباد بود که تهرانیها، بهویژه اهالی سنگلج، مردگان خود را در آن دفن میکردند. اهالی از تردد در آن حوالی، خصوصاً پس از غروب آفتاب، پرهیز میکردند و در دورهای نیز گفته میشد اینجا محل گردهمایی برخی افراد شناختهشده است.
محلهای که امروز به نام حسنآباد شناخته میشود، روزگاری باغی سرسبز در همسایگی محله کهن سنگلج بود و مانند بسیاری از محلههای تهران در مسیر توسعه، دگرگونیهای بسیاری را از سر گذراند. این محدوده ابتدا از باغی متعلق به میرزا یوسف آشتیانی به چهارراه و سپس به میدان مدرن حسنآباد تبدیل شد و در ادامه میزبان نخستین ایستگاه آتشنشانی تهران شد.
حسنآباد در طول تاریخ نامهای مختلفی داشته است: میدان هشتگنبد، میدان پهلوی، میدان ۳۱ شهریور و در نهایت میدان حسنآباد. به گفته همایون عبدالرحیمی، از تهرانپژوهان، حسنآباد باغی در شمال محله سنگلج بود؛ محدودهای که تحول آن از باغ به میدان، نمونهای از گسترش پرشتاب شهری تهران و تغییر نقش فضاهای عمومی در حافظه جمعی شهروندان است.
این تصویر و روایتهای مرتبط با آن نشان میدهد چگونه یک نقطه شهری میتواند همزمان لایههای متعدد تاریخی، فرهنگی و اجتماعی را در خود جای دهد؛ از گورستانی محلی و روایتهای عامیانه درباره آن گرفته تا تبدیل شدن به میدانی مدرن و میزبانی از نهادهای شهری. بازخوانی چنین اسناد تصویری، برای شناخت دقیقتر تحولات تهران و حفظ حافظه شهری اهمیت دارد.

