آیین کهن «تیرماسیزّه‌شو» یا «تیرماه سیزده‌شو» در مازندران یکی از نمونه‌های زنده میراث ناملموس این منطقه است که ریشه‌های آن را باید در پیوند میان اسطوره، طبیعت و باورهای مردمان شمال ایران جست‌وجو کرد. این آیین نه‌تنها یک جشن تقویمی، بلکه روایتی نمادین از چرخه حیات، باروری و پیروزی نیروهای زندگی بر مرگ و خشکی به شمار می‌رود.
رضا ستاری، پژوهشگر و عضو هیئت علمی دانشکده زبان و ادبیات فارسی دانشگاه مازندران، با اشاره به اهمیت جشن‌ها و آیین‌های کهن در فرهنگ‌های بومی گفت: این آیین‌ها از مهم‌ترین عرصه‌های ماندگاری و بازآفرینی باورهای اسطوره‌ای هستند؛ حتی با گذشت زمان و تغییر شیوه برگزاری، نشانه‌هایی از جهان‌بینی نیاکان و تصورات آنان درباره طبیعت، زایش، باروری و مقابله با نیروهای مرگ‌آور را در خود حفظ کرده‌اند.
به گفته او، در آیین تیرماسیزّه‌شو نمادهای آب، گیاه، باروری و تداوم حیات در پیوند با اسطوره‌های ایرانی و آیین نمایشی «لال شیش» بازآفرینی می‌شوند. این عناصر نشان می‌دهند که مردم مازندران در گذر قرن‌ها، نیاز به باروری زمین، حاصلخیزی طبیعت و بقای جامعه را در قالب روایت‌های اسطوره‌ای و نمایش‌های آیینی بیان کرده‌اند.
از منظر اسطوره‌شناسی، تیرماسیزّه‌شو را می‌توان ادامه حافظه جمعی و اسطوره‌ای مردمان این سرزمین دانست؛ حافظه‌ای که در آن اسطوره آرش کمانگیر، مرزها و آب‌ها، و مفاهیم مرگ و زندگی به شکلی نمادین به هم گره خورده‌اند. آیین لال شیش نیز به عنوان بخشی از این مجموعه نمایشی، روایتگر دغدغه‌های کهن انسان درباره زایش، رویش و تداوم نسل است.
این پژوهشگر تأکید کرد که آیین تیرماسیزّه‌شو، به عنوان یکی از جلوه‌های ارزشمند میراث ناملموس مازندران، ظرفیت قابل توجهی برای پژوهش، مستندسازی و بازخوانی دارد. شناخت این آیین می‌تواند به درک بهتر پیوند میان اسطوره، آیین، طبیعت و هویت فرهنگی مناطق مختلف ایران کمک کند و زمینه‌ای برای پاسداشت میراث فرهنگی ناملموس فراهم آورد.